KEIHARDE HERKEURING ZAL VEEL ARBEIDSONGESCHIKTEN UITKERING KOSTEN

laatste wijziging: mei 2008
HRK 2004.8

Oproep: meld uw ervaring met de (her)keuring

In de periode 2004-2009 hebben velen te maken met een herkeuring volgens strengere regels. De herkeuringen moeten leiden tot een bezuiniging op de WAO-, Wajong- en WAZ-uitkeringen van uiteindelijk zo'n Ä300 miljoen per jaar.

Op deze pagina:
  • Wat staat u te wachten?
  • Strengere regels
  • Inhoud van de herkeuring
  • Schrijnende gevolgen
  • Nieuwe brochure met tips voor de keuring
  • Informatie- en meldpunt herkeuringen
  • Bijlage 1: Een herkeuring ja of nee? En wanneer?
  • Achtergrondinformatie:
  • Besluit tot wijziging van het Schattingsbesluit arbeidsongeschiktheidswetten (Ministerie SZW, 23 augustus 2004 (pdf-file))
  • Uitgangspunten dubbele keuringen (UWV, november 2004)
  • Bijbehorende lijst met diagnosecodes (UWV, oktober 2004)
  • Regeling nadere invulling algemeen gebruikelijke bekwaamheden (Staatscourant, 22 september 2004)
  • Urenbeperking, hoezo?; Tijdschrift voor Bedrijfs- en Verzekeringskunde, 8 november 2004. Vervolg: pagina 2 en pagina 3 (jpg bestanden, eventueel zelf vergroten indien niet leesbaar)
  • Keuringsartsen pleiten voor langer werken hartpatiŽnten (Volkskrant, 9 december 2004)
  • 'HartpatiŽnt is medisch in staat 40 uur te werken' (Volkskrant, 9 december 2004)
  • Persbericht NVVG als reactie op het artikel Urenbeperking, hoezo?, zoals gepubliceerd in TBV nr 11 04 (pdf-file)
  • NVVG neemt afstand van Ďdissidenteí verzekeringsartsen (Medisch Contact, 13 december 2004)


  • Wat staat u te wachten?

    De wettelijke eerstejaars en vijfjaarlijkse herkeuringen worden afgeschaft. In plaats daarvan moet het UWV iedereen met een WAO-, Wajong- of WAZ-uitkering eenmalig opnieuw keuren. Alleen degenen die op 1 juli 2004 50 jaar of ouder zijn en degenen voor wie bij eerdere herkeuringsoperaties (in 1987 en 1993) een uitzondering is gemaakt blijven hiervoor gespaard (zie bijlage 1: een herkeuring ja of nee? Wanneer?). De strengere keuringsregels zijn op 1 oktober 2004 van kracht geworden en vanaf die datum vinden de herkeuringen plaats. Het zal tot 1 juli 2006 duren voor iedereen (het gaat om bijna 350.000 mensen) een herkeuring heeft gehad. Er wordt een verdeling gemaakt in twee leeftijdsgroepen ('cohorten'). In de eerste periode, tot en met 31 maart 2006, zijn de mensen die op 1 juli 2004 48 jaar of jonger waren aan de beurt. Vanaf 1 januari 2006 gaan de mensen van 49 tot 50 jaar (peildatum 1 juli 2004) voor de bijl. Naar verwachting wordt de volgorde binnen een cohort vooral door leeftijd bepaald: wie het jongst is komt het eerst aan de beurt. Mogelijk zullen in de loop van de tijd aanvullende criteria worden vastgesteld op grond waarvan mensen die de meeste kans lopen hun uitkering geheel of gedeeltelijk te verliezen binnen hun cohort met voorrang herkeurd zullen worden. Volgens minister De Geus zal uiteindelijk ongeveer een kwart van degenen die herkeurd worden, dus bijna 90.000 mensen, hun uitkering geheel of gedeeltelijk kwijtraken. Maar bij die schatting zijn niet alle gevolgen van de strengere regels betrokken. Het zouden er dus wel eens veel meer kunnen zijn.
    Buiten de eenmalige herkeuring blijft een herkeuring mogelijk als het UWV dat nodig vindt of als iemand dat zelf wil. Ook daarbij gelden de strengere regels, behalve voor de uitgezonderde groepen.

    Voor wie door de herkeuring volgens de strengere regels zijn uitkering verliest wordt na twee maanden de oorspronkelijke uitkering stopgezet. Daarna is tijdelijk een WW-uitkering mogelijk (variŽrend van een half tot vijf jaar), tenminste als aan de voorwaarden daarvoor wordt voldaan, en daarna eventueel een bijstandsuitkering van de gemeente, afhankelijk van het inkomen van een partner en vermogen. Wie eerst gedeeltelijk arbeidsongeschikt was en zijn WW-recht al heeft opgebruikt heeft niet opnieuw recht op WW. Wie na de herkeuring geen recht heeft op WW kan in plaats daarvan nog een jaar een uitkering krijgen op grond van de Tijdelijke Regeling Inkomensgevolgen (TRI), maar alleen bij 'adequaat reÔntegratie- en sollicitatiegedrag'. Dit is een uitkering tot het niveau van de verloren gegane WAO-uitkeringtot het niveau van de verloren gegane WAO-uitkering. Er wordt geld uitgetrokken voor een zogenaamd 'reÔntegratietraject', maar dat geeft geen enkele garantie op werk.

    De enige positieve wijziging heeft betrekking op degenen die na beŽindiging of verlaging van de WAO aan het werk gaan in een lager betaalde functie.
    Wanneer zij binnen vijf jaar weer of meer arbeidsongeschikt worden door dezelfde oorzaak wordt hun arbeidsongeschiktheidspercentage berekend op basis van hun oude, hogere salaris. Dit geldt ook voor degenen die bij de WAO-beoordeling na een jaar ziekte als minder dan 15% arbeidsongeschikt beoordeeld zijn en dus geen WAO-uitkering krijgen.

    Strengere regels

    Strengere regels De strengere arbeidskundige keuringsregels leiden er toe dat mensen geschikt verklaard kunnen worden voor werk dat niet bestaat of dat ze niet kunnen doen. Het doel is om zoveel mogelijk mensen volledig arbeidsgeschikt te verklaren en bij de anderen een zo laag mogelijk arbeidsongeschiktheidspercentage vast te stellen. De belangrijkste wijzigingen op een rijtje:
  • Iemand wordt al (gedeeltelijk) arbeidsgeschikt verklaard wanneer er drie functies bestaan die hij in theorie aan zou kunnen, ook als van ieder van die functies er in Nederland maar drie arbeidsplaatsen zijn. Tůt 1 oktober 2004 moesten dat minstens drie functies met in totaal minstens dertig arbeidsplaatsen zijn. Iemand wordt hierdoor veel sneller arbeidsgeschikt verklaard. Deze regel zal naar verwachting het grootste negatieve gevolg voor de uitkeringen hebben.

  • Er wordt geen rekening meer gehouden met het aantal uren dat iemand werkte en ook functies met meer uren (tot en met voltijdfuncties van 38 uur per week) worden geschikt verklaard, behalve als een medische urenbeperking is vastgesteld. Dit is vooral nadelig voor mensen die een deeltijdfunctie hadden voordat ze in de WAO kwamen.

  • Ook wordt veel minder rekening meer gehouden met de werktijden waarop iemand werkte voordat hij ziek werd: werk dat tussen 6 uur s'morgens en 12 uur 's nachts moet gebeuren wordt in principe voor iedereen geschikt verklaard, behalve als dit om medische redenen niet is toegestaan. Dit geldt ook voor werk waarbij 'incidenteel' 's nachts gewerkt moet worden. (Werk waarbij regelmatig tussen 6 uur 's morgens en 12 uur s'nachts gewerkt wordt mag alleen geschikt verklaard worden voor degenen die, voordat ze in de WAO kwamen, regelmatig op die tijden werkten.)

  • Functies waarvoor men de Nederlandse taal moet beheersen of met de computer moet kunnen omgaan worden ook geschikt verklaard voor mensen die deze 'gebruikelijke of gemakkelijk te verwerven' vaardigheden missen. De Minister behoudt zich het recht voor om nog meer vaardigheiden als gebruikelijk of gemakkelijk te verwerven toe te voegen. (Straks zou er bijvoorbeeld ook vanuit gegaan kunnen worden dat iedere arbeidsongeschikte een rijbewijs heeft.)
    Voor meer info, zie de
    tekst over dit onderdeel uit de Staatscourant

  • Ook de medische keuring wordt strenger. Een verzekeringsarts mag tot nu toe iemand die psychisch niet zelfredzaam is op medische gronden volledig arbeidsongeschikt verklaren. Minister De Geus wil dit nu alleen nog toestaan wanneer de minimale psychische zelfredzaamheid het gevolg is van een 'ernstige psychische stoornis'. Bovendien behoudt de minister zich het recht voor om de mogelijkheid dat iemand op medische gronden volledig arbeidsongeschikt wordt verklaard nog verder in te perken.

  • Dubbele herkeuringen. Mensen met bepaalde diagnoses worden zowel medisch als arbeidskundig extra streng beoordeeld. Het gaat hierbij onder andere om mensen met ziektes of klachten die als 'moeilijk objectiveerbaar' worden beschouwd, zoals psychische klachten, chronische rugklachten, bekkeninstabiliteit, ME/CVS, fibromyalgie, whiplash en RSI. Wanneer de eerste keuringsarts van mening is dat iemand uit deze groep op medische gronden volledig arbeidsongeschikt is of geen volle werkdag of volle werkweek kan werken moet een tweede keuringsarts het onderzoek over doen. Wanneer de eerste arbeidskundige geen of onvoldoende geschikte functies kan vinden gaat een tweede arbeidskundige alsnog op zoek naar functies. De Steungroep vreest dat hierdoor veel mensen met een dergelijke diagnose hun uitkering geheel of gedeeltelijk zullen verliezen, ook al is hun gezondheid niet verbeterd.
    Voor meer informatie, zie ook Uitgangspunten dubbele keuringen (UWV, november 2004) en Bijbehorende lijst met diagnosecodes (UWV, oktober 2004)

  • Inhoud van de herkeuring

    Iedereen die herkeurd moet worden krijgt een oproep van het UWV (uitvoeringinstituut werknemersverzekeringen), eerst voor een gesprek met en een onderzoek door een verzekeringsarts die moet bepalen wat iemand medisch gezien wel en niet kan en daarna voor een gesprek met een arbeidsdeskundige die op basis van het oordeel van de verzekeringsarts moet bepalen welke functies iemand in theorie nog kan vervullen en hoeveel hij daarmee kan verdienen. Op basis daarvan wordt het arbeidsongeschiktheidspercentage bepaald, wat weer bepalend is voor de vraag of de uitkering geheel of gedeeltelijk wordt ingetrokken. Ook moet de arbeidskundige een 'reÔntegratievisie' maken. Voorafgaand aan de keuring door de verzekeringsarts kan iedereen die dat wil een voorgesprek met een arbeidskundige krijgen over zijn arbeidsmogelijkheden, dit op uitdrukkelijk verzoek van de Tweede Kamer. Dit zou moeten gaan over de reŽle mogelijkheden die iemand heeft, rekening houdend met gezondheid, opleiding en ervaring, vacatures, enzovoort, om werk te vinden. Het UWV heeft echter lang niet genoeg arbeidsdeskundigen om voor iedere herkeuring zo'n gesprek te organiseren.

    In bepaalde gevallen (zie boven) vindt een extra keuring plaats door een andere verzekeringsarts of door een andere arbeidsdeskundige. Het doel hiervan is om het aantal WAO-uitkeringen nog verder te verlagen.

    Schrijnende gevolgen

    Na de herkeuring zullen veel arbeidsongeschikten geheel of gedeeltelijk als werkloos beschouwd worden, met alle verplichtingen en sancties van dien. Voor de (tijdelijke) WW-uitkering geldt een zeer strenge sollicitatieplicht. Wie daaraan niet voldoet of aangeboden werk weigert wordt gestraft met een korting en kan zijn uitkering definitief verliezen. Ook voor de bijstand geldt een sollicitatieplicht. Sommige gemeenten verplichten mensen met een bijstandsuitkering om voor hun uitkering tot 40 uur per week te werken. Het is te verwachten dat veel ex-WAO-ers door hun gezondheidsproblemen niet aan deze eisen kunnen voldoen. Wanneer dit wordt opgevat als 'verwijtbare werkloosheid' of 'het niet aanvaarden van passende arbeid' zouden zij hun bijstandsuitkering tijdelijk kwijt kunnen raken. Bovendien wordt ook op WW en bijstand flink bezuinigd.

    Soms is in plaats van bijstand een IOAW-uitkering mogelijk. Deze uitkering vult het gezinsinkomen aan tot bijstandsniveau. Er wordt wel rekening gehouden met het inkomen van een partner maar, anders dan bij bijstand, wordt er geen rekening gehouden met vermogen (eigen huis, spaargeld en dergelijke). Om in aanmerking te komen voor een IOAW-uitkering moet iemand nog een gedeeltelijke WAO-uitkering (voor minder dan 80% arbeidsongeschiktheid) hebben en zijn recht op WW hebben opgebruikt. Wie na de herkeuring helemaal geen WAO-uitkering meer heeft kan ook een IOAW-uitkering krijgen, maar alleen wanneer hij bij het begin van de werkloosheid (dus de dag na het einde van de WAO-uitkering) 50 jaar of ouder is. De regering wil in 2005 voor de IOAW voor mensen tussen de 50 en de 55 jaar wel rekening houden met vermogen, met uitzondering van het vermogen in een eigen huis.

    Verlies of verlaging van de WAO-uitkering kan in bepaalde gevallen ook negatieve gevolgen hebben voor het recht op invaliditeitspensioen, pensioenopbouw, uitkering op grond van de Algemene nabestaandenwet en ziektekostenverzekering.

    Zo wordt keihard bezuinigd ten koste van mensen die weinig of geen mogelijkheden hebben om op eigen kracht hun positie te verbeteren. Deze maatregelen worden verdedigd met het argument dat WAO-ers beter af zijn met een baan dan met een uitkering. Maar de realiteit is, dat werken voor de meeste arbeidsongeschikten eenvoudig niet mogelijk is. ”f ze zijn daar vanwege hun slechte gezondheid niet toe in staat, ůf ze hebben geen kans op een baan, vanwege het tekort aan aangepast werk. Als het bieden van perspectief op werk echt voorop zou staan, is een dergelijke botte ingreep niet nodig. Het zou dan voldoende zijn om de arbeidsongeschikten die nog kunnen werken te helpen aan aangepast werk. Maar de Tweede Kamer heeft moties die vragen om concrete maatregelen van overheid en werkgevers om arbeidsongeschikten aan aangepast werk te helpen verworpen, net zoals een motie om de ontslagbescherming bij arbeidsongeschiktheid uit te breiden van twee tot drie jaar. Ook amendementen om de leeftijdsgrens waarboven iemand is vrijgesteld van de herkeuring te verlagen tot 45 jaar en om het recht op de oude WAO-uitkering te handhaven wanneer, buiten de schuld van de betrokkene, niet daadwerkelijk werk wordt gevonden zijn verworpen. Alleen de Eerste Kamer wist nog een kleine tegemoetkoming te bereiken voor degenen die na het verlies of de verlaging van hun WAO-uitkering geen recht op WW hebben, maar dit is volstrekt onvoldoende.

    Brochure met tips voor de (her)keuring beschikbaar

    De ervaring leert dat een goede voorbereiding op de arbeidsongeschiktheidskeuring een positieve invloed kan hebben op het resultaat. Dat geldt voor de herkeuringen. De Steungroep geeft al jarenlang een brochure met tips voor de keuring uit. Begin 2005 hebben wij deze brochure volledig geactualiseerd. Daarin vindt u uitgebreide actuele informatie en adviezen voor de herkeuring, met speciale aandacht voor de problemen die zich voordoen bij ziektes en gezondheidsklachten, zoals ME/CVS, fibromyalgie, post-whiplashsyndroom, chronische vermoeidheid of pijn, die bij de WAO-keuring als 'moeilijk objectiveerbaar' worden beschouwd.
    U kunt de brochure bestellen door Ä 8,50 over te maken op gironummer 6833476 t.n.v. St. Steungroep ME en Arbeidsongeschiktheid te Groningen, onder vermelding van 'TIPS'.


    Meld uw ervaringen met de (her)keuringen

    De Steungroep heeft gedaan wat ze kon om de volksvertegenwoordigers duidelijk te maken wat de schrijnende gevolgen van de herkeuringen zullen zijn.* Er is wel iťts bereikt: een halfjaarsuitkering voor mensen die geen WW-recht hebben, het feit dat huidige WAO-ers niet onder het, nog veel slechtere, nieuwe stelsel gaan vallen en de uitzondering voor de groep van 50 jaar en ouder. Maar dit is volstrekt onvoldoende.

    Nu de herkeuringen een feit zijn zal de Steungroep proberen om ME-patiŽnten vooraf zo goed mogelijk te informeren, zodat zij goed beslagen ten ijs kunnen komen en de schade niet groter wordt dan nodig is. Ook brengen we in kaart wat de veelal zeer negatieve gevolgen van de herkeuringen zijn. Die gebruiken wij om politici en andere betrokkenen mee te confronteren. Hiertoe hebben we het projekt 'informatie- en meldpunt herkeuringen' opgezet. Wie informatie en advies wil of het resultaat van de herkeuring wil melden kan de Steungroep bellen op 050 549 29 06 tijdens kantooruren. Verder organiseert de Steungroep een paar keer per jaar een informatiebijeenkomst over de (her)keuringen. Voor meer informatie, zie onze
    agenda pagina.

    *De brieven van de Steungroep aan de politiek vindt u op www.steungroep.nl in de rubriek Steungroep Nieuws




    Bijlage 1: EEN HERKEURING JA OF NEE? WANNEER?

    Mensen met een WAO-, Wajong of WAZ-uitkering die op 1 juli 2004 jonger dan 50 jaar waren (dus geboren na 1 juli 1954) krijgen een herkeuring volgens strengere regels. Oorspronkelijk is deze leeftijdsgrens op 55 jaar gesteld. Maar als gevolg van het sociaal akkoord van vakcentrales, werkgeversorganisaties en regering van 5 november 2004 zal de leeftijdsgrens voor degenen die onder de oude regels blijven vallen en geen cohortsgewijze herkeuring krijgen verlaagd worden van 55 naar 50 jaar. Al is de verruiming van deze uitzondering nog niet definitief geregeld, het is inmiddels wel duidelijk dat de regering dit sociaal akkoord uit wil voeren en dat de Tweede Kamer hiermee wil instemmen. In onderstaande informatie wordt hier daarom van uitgegaan.
    Naast de ouderen wordt nog een kleine groep die aan enkele speciale voorwaarden voldoet uitgezonderd van de herkeuring volgens strengere regels. Dit zijn de mensen die onder het zogenaamde 'middenarbeidsongeschiktheidscriterium' vallen (deze groep is op 31 juli 2004 minstens 29 jaar en voldoet aan enkele speciale voorwaarden).
    Onderstaande vragen helpen u om na te gaan of u een herkeuring volgens strengere regels krijgt en in welke periode.

    1. Was u op 1 juli 2004 50 jaar of ouder (dus geboren vůůr of op 1 juli 1954)?
    Zo ja,
    dan krijgt u geen herkeuring volgens strengere regels. Wel is een herkeuring mogelijk op eigen verzoek of omdat het UWV dat nodig vindt ('('professionele herbeoordeling'). Maar daarbij gelden de oude, minder strenge keuringsregels. Voor de meesten geldt daarbij de regels van het Schattingsbesluit 2000. Voor sommigen kunnen nog eerdere regels gelden. Ook van zo'n herkeuring hangt veel af en het is aan te raden deze goed voor te bereiden.
    Zo nee,
    ga dan naar vraag 2

    2. Had u op 31 juli 1993 recht op een uitkering als vroeggehandicapte en had u voor 1 oktober 2004 een Wajong-uitkering? ***
    Zo ja,
    dan valt u onder het 'midden arbeidsongeschiktheiscriterium' en krijgt u geen herkeuring volgens strengere regels. Wilt u het zeker weten, bel dan met het UWV. Wel is een herkeuring mogelijk op eigen verzoek of omdat het UWV dat nodig vindt (dat heet een 'professionele herbeoordeling'). Maar daarbij gelden oude, soepeler keuringsregels, namelijk die van het 'midden arbeidsongeschiktheidscriterium'. Ook van zo'n herkeuring hangt veel af en het is aan te raden deze goed voor te bereiden.
    Zo nee,
    ga dan naar vraag 3

    3. Had u op 31 december 1986 recht op een uitkering als vroeggehandicapte en had u voor 1 oktober 2004 een Wajong-uitkering? ***
    Zo ja,
    dan valt u onder het 'midden arbeidsongeschiktheidscriterium' en krijgt u geen herkeuring volgens strengere regels. Wilt u het zeker weten, bel dan met het UWV. Wel is een herkeuring mogelijk op eigen verzoek of omdat het UWV dat nodig vindt (dat heet een 'professionele herbeoordeling'). Maar daarbij gelden oude, soepeler keuringsregels, namelijk die van het 'midden arbeidsongeschiktheidscriterium'. Ook van zo'n herkeuring hangt veel af en het is aan te raden deze goed voor te bereiden.
    Zo nee,
    dan krijgt u een herkeuring volgens de strengere regels (Schattingsbesluit 2004). Ga dan verder naar vraag 4.

    4. Bent u geboren op of na 1 juli 1956 (Was u dus op 1 juli 2004 48 jaar of jonger)?
    Zo ja,
    dan bent u aan de beurt voor een herkeuring in de periode vanaf 1 oktober 2004. Van deze keuring hangt veel af en het is aan te raden deze goed voor te bereiden.
    Zo nee,
    dan bent u aan de beurt voor een herkeuring in de periode vanaf 1 juli 2006 tot 1 april 2008. Van deze keuring hangt veel af en het is aan te raden deze goed voor te bereiden.


    Bronnen:
  • Wet wijziging systematiek herbeoordelingen arbeidsongeschiktheidswetten, 9 juli 2004; (Staatsblad 2004, 416)
  • Besluit eenmalige herbeoordelingen arbeidsongeschiktheidswetten, 15 september 2004; (Staatsblad 2004, 463)
  • Concept Kabinetsverklaring bij Sociaal Akkoord 2004, 5 november 2004 (pdf-file)
  • Brief Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan Tweede Kamer over 'Wijziging Schattingsbesluit Arbeidsongeschiktheidswetten', 8 december 2004 (SV/A&L/04/81614) (pdf-file)
  • Nota van toelichting bij ontwerp-besluit tot wijziging van het Schattingsbesluit arbeidsongeschiktheidswetten (verhoging leeftijdsgrens voor herbeoordeling), Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, 23 december 2004 (pdf-file)
  • Mondelinge toelichting van het UWV


    * Wet BIA: Tijdelijke wet beperking inkomensgevolgen arbeidsongeschiktheidscriteria (1996)
    **Wet TBA: Wet terugdringing beroep op de arbeidsongeschiktheidsregelingen (1993) Met deze wet zijn in 1993 strengere arbeidsongeschiktheidscriteria ingevoerd.
    *** 'Vroeggehandicapten' zijn degenen die op de dag waarop ze 17 jaar werden arbeidsongeschikt waren. Zij hadden recht op een uitkering op grond van de Algemene Arbeidsongeschiktheidswet (AAW), die in 1998 onder andere werd vervangen door de Wajong, de Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten.

    © Steungroep ME en Arbeidsongeschiktheid, december 2004 (met enige aanpassingen in december 2006 en mei 2008). Overname is alleen toegestaan na schriftelijke toestemming en met bronvermelding.


    terug naar informatie over medische keuringen