Ingezonden brief aan de Volkskrant, 2 juli 2003



CDA en vakbonden verzwijgen lot toekomstige arbeidsongeschikten

In de Volkskrant van 30 juni en 2 juli reageren vakbondsbestuurders Josine
Westerbeek (CNV) en Agnes Jongerius (FNV) op de uitleg die CDA-kamerlid
Gerda Verburg geeft aan de plannen voor de huidige WAO-ers jonger dan 45
jaar. Hoewel de vakbondskritiek op veel punten hout snijdt is het opvallend
dat zij, net zoals Verburg, angstvallig zwijgen over de negatieve gevolgen
van de WAO-plannen voor nieuwe arbeidsongeschikten. Misschien uit angst dat,
wanneer die gevolgen duidelijk worden, de weerstand bij hun achterban zich
zal uitbreiden tot de totale WAO-stelselherziening?

Het wordt hoog tijd om de gevolgen van die stelselherziening, waarvan de
invoering vanaf 2005 is gepland, onder ogen te zien. Aan de uitwerking van
de nieuwe criteria om in aanmerking te komen voor een WAO-uitkering wordt
nog gewerkt, maar de hoofdlijnen staan al vast: alleen mensen van wie bij
voorbaat vaststaat dat ze langer dan vijf jaar volledig arbeidsongeschikt
zullen zijn zullen nog recht krijgen op een WAO-uitkering. Dit is het
criterium van de 'volledige en duurzame arbeidsongeschiktheid'. Bij de
beoordeling hiervan moeten lijsten met ziektebeelden een grote rol spelen.
Volgens de ene variant moet er een lijst komen van ziektes waarvan wordt
aangenomen dat die wel tot volledige en duurzame arbeidsongeschiktheid
zullen leiden, volgens de andere variant is het gemakkelijker om te werken
met een lijst van ziektes waarvan wordt aangenomen dat die niet tot
volledige en duurzame arbeidsongeschiktheid zullen leiden. Als kandidaten
voor deze 'negatieve' lijst zijn onder andere genoemd psychische
stoornissen, het chronisch vermoeidheidssyndroom CVS, ook bekend als ME, RSI
en fibromyalgie. Dat het medisch gezien in de meeste gevallen helemaal niet
mogelijk is om het verloop van ziekte en arbeidsongeschiktheid op zo'n lange
termijn te voorspellen en dat de arbeidsongeschiktheid van mensen met
dezelfde diagnose heel verschillend kan zijn heeft tot nu toe niet geleid
tot wijziging. Uit alles blijkt dat bezuinigen op de WAO een grotere
prioriteit heeft dan een zorgvuldige individuele beoordeling van
arbeidsongeschiktheid.

Bij het toepassen van dit nieuwe criterium zullen veel mensen die volledig
arbeidsongeschikt zijn geen WAO-uitkering krijgen. Werk is voor hen echter
geen reële mogelijkheid. Dus voor hen geen perspectief op werk, maar wel de
dreiging van financiële afhankelijkheid van een partner of een aanvullende
uitkering tot bijstandsniveau. Het enige verschil met de bijstand is het
ontbreken van een vermogenstoets; het eigen huis hoeft dus niet 'opgegeten'
te worden.

Gedeeltelijk arbeidsongeschikten krijgen volgens de plannen geen WAO meer.
Alleen wanneer ze werk hebben kunnen ze op grond van een private verzekering
een aanvullende uitkering krijgen tot het niveau van de huidige
gedeeltelijke WAO. Wie geen werk heeft is aangewezen op het inkomen van een
partner of een bijstandsuitkering. Wie minder dan 35% arbeidsongeschikt is
komt niet in aanmerking voor deze loonaanvulling (in de huidige WAO  ligt de
grens bij 15%). Voor hen is er hoogstens de gewone bijstand waarbij zowel op
grond van inkomen van een partner als op grond van vermogen wordt gekort.

Tegenover deze keiharde aanpak van het inkomen van arbeidsongeschikten staan
slechts weinig tastbare maatregelen om hen aan aangepast werk te helpen. Dat
maakt de nadruk op het 'nieuwe perspectief op werk' dat de WAO-plannen
zouden geven ongeloofwaardig.

De kern van de nieuwe criteria is dat een groot deel van de
arbeidsongeschiktheid wordt weggedefinieerd: niet alleen de gedeeltelijke
arbeidsongeschiktheid maar ook de volledige arbeidsongeschiktheid van
diegenen die op zeer omstreden gronden niet duurzaam arbeidsongeschikt
worden geacht. Reële arbeidsongeschiktheid verdwijnt echter niet door
wegdefiniëren. Er zijn nu eenmaal mensen die zodanig getroffen worden door
bijvoorbeeld een chronische ziekte of een ongeval dat ze daardoor langdurig
of blijvend arbeidsongeschikt raken. Ook wanneer ze nog wel mogelijkheden
hebben om te werken kunnen ze vaak niet meer voldoen aan de hoge eisen die
werkgevers aan werknemers stellen. Het is asociaal om deze groep met een
bijstandinkomen naar de rand van de maatschappij te schuiven.
De vakbonden staan in de SER aan de wieg van de WAO-plannen. Hun kritiek op
de uitwerking beperkt zich helaas tot zaken als de partnerinkomenstoets.
Afschaffing daarvan is natuurlijk een verbetering, maar laat de kern van de
plannen overeind. De fundamentele kritiek van direct betrokken, zoals onder
andere verwoord door de Chronisch Zieken- en Gehandicaptenraad, is tot nu
toe genegeerd. Ook een andere groep van direct betrokkenen begint zich nu te
roeren, namelijk de uitvoerders. Voorzitter Joustra van het
Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) pleit zelfs voor
intrekking van de plannen (Financieele Dagblad, 30 juni 2003). Dit pleidooi
verdient navolging.


Ynske Jansen
voorzitter Steungroep ME en Arbeidsongeschiktheid